Dennis Captein brengt seksueel misbruik akelig dichtbij in Onschuld

april 22nd, 2014

Het is bekend dat seksueel misbruik van kinderen regelmatig voorkomt, maar wat voor impact heeft zoiets eigenlijk op de slachtoffers? Dennis Captein baseerde zijn roman Onschuld op een waargebeurde zaak. Hoewel het gewicht van de werkelijke last waarschijnlijk alleen door slachtoffers gevoeld kan worden, weet Captein het affect geloofwaardig over te brengen met een directe, nietsverhullende schrijfstijl

Merlijne wordt vanaf haar zevende stelselmatig seksueel misbruikt door haar opa. Jarenlang draagt ze dit geheim met zich mee. Eerst uit angst om in de gevangenis te komen, daar dreigt haar opa immers mee, en later vooral uit schaamte. Het misbruik blijft niet zonder gevolgen. Merlijne vertoont in haar jeugd opstandig gedrag en ook op latere leeftijd kan ze opmerkelijk reageren op haar omgeving, voornamelijk als het relaties en seksualiteit betreft.

Openhartige gedachtegang

Voor haar omgeving mag Merlijne dan een gesloten boek zijn, voor de lezer kent ze geen geheimen. Haar soms meedogenloze gedachten zijn in cursief tussen de tekst opgenomen. Het is daardoor direct duidelijk als Merlijne liegt of met moeite haar werkelijke gevoelens onderdrukt: ‘Het ging mis toen mama hierna opa Co postuum begon te eren. […] ‘Ik mis mijn vader.’ Vader? Het is je stiefvader! Een man die zich vergreep aan kleine kinderen! Godverdomme! Ik had het willen uitschreeuwen, maar ik zou de sfeer op Arends feestje niet verpesten met een woede-uitbarsting.’ Deze directe vorm van schrijven maakt de emoties van Merlijne tastbaar. Uit puur mededogen zou je het verhaal in willen stappen en de personages in het gezicht schreeuwen: “Zo zit de vork in de steel! Het is echt waar!”

Grievende details

Waar de emoties van Merlijne minder uitgesproken zijn, doen zeer gedetailleerde beschrijvingen de koude rillingen over je rug lopen. ‘Gedecideerd drukte ik de punt van het mes in de huid van mijn onderarm. Ik beet hard en drukte het mes nu zo ver door dat er een stroompje bloed naar buiten sijpelde. Tergend langzaam sneed ik verder, richting mijn elleboog. Mijn borstkas ging snel heen en weer. Het washandje onderdrukte mijn geschreeuw en zorgde ervoor dat ik mijn tong niet zou afbijten.’

Door de sterk visualiserende schrijfstijl kan de lezer de pijn bijna in zijn eigen armen voelen. Het brengt je in dubio; het liefste zou je het boek uit onbehagen willen wegleggen, maar tegelijkertijd zou dat een laffe daad zijn. Voor dergelijke praktijken sluit je je ogen niet. Voor dergelijke literatuur evenmin.

Tags: , , , , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie | No Comments »

Last Hijack wekt valse sympathie voor piraterij

april 22nd, 2014

Op 16 april was de première van Last Hijack (Tommy Pallotta, Femke Wolting) in het Groninger Forum. Sleutelfiguur in Last Hijack is de khat kauwende Mohammed, die zich heeft laten verleiden tot de piraterij. Stukje bij beetje wordt duidelijk hoe een boerenzoon zich ontpopt tot piraat. Op naïeve wijze kweekt de film begrip voor Mohammeds situatie, maar de prachtige schilderingen en interviews maken een hoop goed.

Terwijl Kapringen (2012) en Captain Phillips (2013) de gruwelen van de Somalische piraterij beschrijven, belicht Last Hijack de kant van de Somalische piraten. De documentaire wisselt interviews af met animatiebeelden vol symboliek (geïnspireerd op Pink Floyds The Wall), waarin een adelaar de leidende figuur is. Deze surrealistische gedachtenwereld is een poging de beweegredenen van de piraat te verbeelden.

Sympathie voor de duivel

Schilder en animator Hisko Hulsing, vooral bekend van zijn animatie shortfilm Junkyard (2012), maakte de schilderijen voor het geanimeerde gedeelte, maar nam helaas het animatiewerk niet voor eigen rekening. Jammer, want met zijn inmenging was de animatie mogelijk minder houterig geweest en de gezichtsuitdrukkingen erin minder stijf. Regisseurs Pallotta en Wolting lijken de animatie te gebruiken om meer sympathie te kweken voor Mohammed: het biedt een kijkje in de psyche van de piraat, waardoor je gaat zoeken naar verklaringen voor zijn handelen. En verklaringen zijn er genoeg, zo blijkt. Zo heeft de man in zijn jeugd al zoveel dood en verderf meegemaakt, dat je zijn keuze voor de piraterij bijna gaat goedpraten. Maar wie tussen de regels doorleest, ziet dat Mohammed geen lieverdje is.

Waarheidsgehalte

Van begin tot eind blijft het waarheidsgehalte van de documentaire twijfelachtig. Waarom laat deze piraat zich bijvoorbeeld filmen: de autoriteiten hebben hem dan toch zo te pakken? En waarom lijkt iedereen een keuze te hebben, behalve Mohammed? Ook moest Wolting naar verluid de interviews in Somalië staken vanwege de gevaarlijke situatie. Daarom werden twee Somaliërs gevraagd de interviews te doen. Hoeveel in scène is gezet, is daardoor niet te checken. De vraag is dus in hoeverre de kijker wordt gemanipuleerd. En hoe geloofwaardig is bovendien een aan khat verslaafde piraat?

Last Hijack is een prachtige documentaire, die je een kijkje biedt in de wereld van de Somalische piraat. Aan de feitelijkheid valt echter te twijfelen. Geniet daarom van de indrukwekkende beelden en het mooie verhaal, maar laat je niet teveel in de luren leggen door Mohammeds zielige verhalen.

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
Posted in Film, Recensie | No Comments »

In I Is An Other legt Arno Schuitemaker de verbinding tussen dans en wetenschap

april 21st, 2014

Hij is Master of Science en bevlogen dansmaker. Arno Schuitemaker begon na het behalen van zijn ingenieurstitel aan de TU Delft de studie choreografie in Tilburg en is sindsdien een veelgevraagd dansmaker. Zijn nieuwe voorstelling I Is An Other is wars van pretenties en verfrissend ‘down to earth’. Samen met zijn bèta-achtergrond geeft dit Schuitemaker een unieke vingerafdruk als choreograaf.

“Do we have to clap?”, vraagt iemand uit het publiek tijdens de opening. Het toont aan hoe ontspannen de verhoudingen zijn tussen het publiek en de uitvoerenden. Arno Schuitemaker en zijn danser Mithchell-Lee van Rooij staan rustig voor het publiek. Geen kostuum, geen opsmuk, geen pretenties. Ze kijken de toeschouwers rustig aan en stellen zich voor. Van Rooij legt uit dat hij nog nooit met de choreograaf heeft opgetreden en Schuitemaker dat dit de eerste keer is dat hij danst in zijn eigen werk. De informele sfeer maakt de opening prettig en zet de toon voor de voorstelling.

Warm persoon

I Is An Other draait niet om virtuositeit maar om verbindingen. Schuitemaker verbindt de performers en het publiek, verschillende bewegingen en de inspiratiebron ‘metaforen’ en het lichaam op geheel eigen wijze. In het begin legt Schuitemaker uit hoe hij de lichamelijkheid van metaforen heeft onderzocht. Als we het bijvoorbeeld hebben over ‘een warm persoon’ wordt daarbij het deel in de hersenen geactiveerd dat gerelateerd is aan temperatuur, maar ook het gebied dat met emoties te maken heeft. Via de hersenen legt hij dus een verband tussen een uitdrukking en het lichaam, en daarmee beweging.

‘Ik snap het niet’

Schuitemaker geeft regelmatig nog een paar keer tekst en uitleg bij het stuk. Die monologen hebben veel weg van korte hoorcolleges over het stuk, waardoor de toeschouwer inzicht krijgt in de ideeën achter de bewegingen. Dit maakt het maakproces ook tijdens de voorstelling tastbaar en dat is niet alleen origineel, maar maakt het stuk ook begrijpelijk. Zelfs de dansleek kan hier niet wegkomen met het commentaar dat hij ‘het niet snapt’.

Gebaren en klinkers

De scène waarbij Van Rooij en Schuitemaker een reeks gebaren uitvoeren valt in het geheel op door de precisie. Bij ieder gebaar zeggen ze een klinker. Eerst lijkt de volgorde willekeurig, later koppelen ze iedere beweging aan één klinker. Ingewikkeld wordt het als de dansers ieder hun eigen volgorde gaan bepalen, waardoor een complexe compositie van klank en beweging ontstaat. De dansers moeten zich zichtbaar concentreren, maar blijven superstrak. Ze worden dan ook beloond met een welverdiend applaus.

Verschillende lagen

I Is An Other ademt een verfrissend nuchtere sfeer uit. In plaats van virtuositeit kiest Schuitemaker voor diepgang en inhoud. Om de verschillende lagen te ontdekken en overdenken moet de kijker het stuk eigenlijk meerdere keren zien. De uitleg van Schuitemaker is boeiend, zonder te veel over de choreografie te verraden. Schuitemaker lijkt op de goede weg om zijn twee liefdes – dans en wetenschap – in mooie creaties te verbinden.

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,
Posted in Recensie, Theater | No Comments »

The Immigrant is een donker en beklemmend drama met een dun verhaal

april 21st, 2014

Regisseur James Gray (Two Lovers) heeft met The Immigrant een intens melodrama afgeleverd waarin gelukzoekers, die naar het beloofde land Amerika vertrokken, centraal staan. In twee uur laat Gray zien dat het niet allemaal rozengeur en maneschijn was voor diegenen die in de jaren twintig op Ellis Island, New York, aankwamen op zoek naar een nieuw leven. Een donker en bovenal grimmig verhaal waarin niet zozeer de hoofdrolspelers, maar juist het tijdsbeeld tot de verbeelding spreekt.

Het is 1921 als de Poolse Ewa (Marion Cotillard, The Dark Knight Rises) samen met haar zus Magda (Angela Sarafyan, Paranoia) op Ellis Island- grenspost voor nieuwe immigranten in New York- aankomen. Voordat ze door de douane worden goedgekeurd halen ze Magda uit de rij wegens een vervelende hoest. Ewa mag in eerste instantie door, maar wordt alsnog in de rij van afgekeurde immigranten gezet omdat ze een vrouw van lichte zeden zou zijn. De Amerikaanse droom lijkt over voordat deze begonnen is. Maar dan komt prins op het witte paard, Bruno Weiss (Joaquin Phoenix, Her), voorbij. Hij koopt een douanebeambte om en brengt Ewa naar zijn huis in New York. Al snel neemt hij Ewa mee in een wereld van omkoping, prostitutie en andere onfrisse praktijken. Als Ewa voor de charmes van illusionist Orlando (Jeremy Renner, American Hustle) valt, zijn de rapen gaar. Bruno wil Ewa voor zichzelf houden terwijl Ewa  alles aanpakt om geld te verdienen om haar zus te redden uit de ziekenboeg op Ellis Island.

In your face

James Gray heeft zonder meer de tijdsgeest van de jaren twintig van New York prachtig weten over te brengen op het witte doek. De sfeer in de drukke straten, de achteraf steegjes en donkere cafés die tijdens de drooglegging toch drank verschaften, zetten de toon. Maar onder de prachtige aankleding zit een dun verhaal. Het lijkt dat alle narigheid die de personages overkomt hen ten deel valt zonder dat ze daar iets tegen kunnen doen, wat tot zekere vervreemding zorgt bij de kijker. De vele shots van gezichten van de acteurs wanneer ze boos, blij of verdrietig kijken komen na een tijdje vervelend en overbodig over en voegen niets toe aan de donkere toon van het verhaal. Naarmate de film vordert is het inleven in de personages een opgave. Je weet als kijker niet genoeg van hun verleden om te begrijpen waarom ze bepaalde keuzes maken.

Langdradig

Met zijn twee uur is The Immigrant vooral een erg lange reis vol tegenslagen voor Ewa. Telkens verzeilt ze weer in de problemen waar de prins op het “donkere” paard haar uit weet te redden. Als kijker ben je blij bent dat tegen het einde van de film de zieke zus van Ewa steeds dichterbij lijkt te komen, zodat je de donkere en grimmige wereld van het “beloofde land” Amerika achter je kunt laten.

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
Posted in Film, Recensie | No Comments »

Huize Frankendael creëert intieme sfeer op culturele Soiree in Amsterdam

april 20th, 2014

In een kamer met als enige verlichting een paar kaarsjes die branden, klinken de eerste tonen van een akoestische gitaar. Helemaal achter in Huize Frankendael in Amsterdam-Oost, speelt singer-songwriter Joost van Kersbergen zijn Nederlandstalige nummers, die haast op gedichten lijken. Niet alleen zijn de klanken van Joosts gitaar in de villa te horen, ook is er deze avond theater en beeldende kunst te zien en zijn er mini-concerten. In Huize Frankendael hangt een knusse en warme sfeer, waardoor de optredens extra intiem voelen.

De villa bestaat uit verschillende hoge kamers, waarin zowel een strijkkwartet als een koor van vijf jonge vrouwen optreden. Tevens  wordt er een cabaretachtig satirisch radioprogramma gehouden, genaamd Radio Romantiek. In een kleine kamer zitten twee radiomakers bij kaarslicht achter een tafel die moet functioneren als draaitafel. Tomm Velthuis en Ruben Jacobs nemen hun gasten in de maling tijdens interviews in hun programma en ze keuvelen samen verder over romantiek. Dit programma is hun sketch en ze betrekken het publiek ook regelmatig door bijvoorbeeld een quiz met hen te doen.

Kobra Ensemble

In de salon ernaast klinken de stemmen van de vijf jonge vrouwen van het Kobra Ensemble. Tegen de achtergrond van een hoog raam  en in het schijnsel van een kroonluchter zetten de vrouwen hun liedjes in. Ze zingen meerstemmig en ook heel hoog, maar het klinkt zo zuiver dat het hele publiek stil valt. Ze halen hun inspiratie uit Finse, Zweedse en Franse liedjes, maar zingen ook een cover van Paul Simons American Tune. Hoewel het vooral klassieke muziek is, maakt hun manier van zingen het heel toegankelijk.

Onderbrekingen

Niet alleen muziek en theater is er deze avond te vinden. Door de hele villa heen hangen aan de muur handgeschreven gedichten. Dit poëziebehang is een fijne onderbreking waardoor mensen even stil kunnen staan en na kunnen denken. Ook in de zalen op de benedenverdieping zijn schilderijen te zien en doordat er zoveel optredens zijn, verdwijnen deze werken naar de achtergrond.

Gurdjieff Kwartet

Zo treedt ook het Gurdjieff Kwartet op dat bestaat uit een accordeonist, twee violisten en een celliste. Tussen de nummers door vertelt accordeonist Ibo Bakker, die ook mandoline en gitaar speelt, verhalen over de oorsprong van de dansen en walsen die ze spelen. Zo raakt het publiek ook meer betrokken bij de muziek die ze horen.

De Soiree in Huize Frankendael laat een mooie mix zien van theater, muziek en beeldende kunst. Hoewel de muziek duidelijk overheerst, is voor elke cultuurliefhebber er wat te beleven. Een mooie, intieme avond vol goede optredens.

Tags: , , , , , , , , , , ,
Posted in Kunst, Reportage | No Comments »

Anne van den Dool schrijft met Achterland een prachtdebuut

april 20th, 2014

Anne van den Dool won in 2013 de Volkskrant-schrijfwedstrijd en Achterland is de debuutroman die daaruit voortkwam. De roman toont een onzeker meisje dat zich afzet tegen haar moeder en bij haar vriendje intrekt. Met het ene stijlfiguur na het andere beschrijft Van den Dool in poëtische zinnen de relatie tussen moeder en dochter, die uiteindelijk meer op elkaar blijken te lijken dan de dochter in eerste instantie wil toegeven.

Anne van den Dool was negentien toen ze de Volkskrant-schrijfwedstrijd won en in Achterland beschrijft ze het verhaal Emma, een meisje van ongeveer dezelfde leeftijd. Emma heeft haar leven lang op haar tenen geleefd, met een moeder die alles wat Emma deed niet goed genoeg vond: door Marie’s neurotische trekjes moest alles in huis perfect zijn en daarvoor moest ze alles zelf doen. Dit resulteerde in nauwkeurig ingerichte koelkasten, keurig gedekte tafels en verjaardagen met perfect gebakken appeltaart. Emma trekt dit niet meer en verhuist naar haar vriendje Frank, bij wie het er thuis stukken chaotischer aan toe gaat. Dit lijkt ze eerst erg prettig te vinden, maar uiteindelijk merkt ze dat ook zij het wel erg fijn vind als de koffiekopjes niet door het hele huis slingeren.

Neurotisch beschreven details

De roman bestaat voor het overgrote deel uit gedachten van Emma. Deze gedachten weet Van den Dool nauwkeurig op papier te zetten, met een haast neurotische manier van beschrijven. Geen enkel detail wordt onbeschreven gelaten en repetitio wordt dan ook vaak gebruikt om alles precies op papier te krijgen: ‘Niet meer dan een toehoorder wordt je, een publiek zonder toegangskaartje, je had net zo goed iemand anders kunnen zijn, want kans om te reageren krijg je niet, aangezien alle punten in hun verhalen zijn vervangen door spaties, en spaties niet meer zijn dan korte happen adem’.

Bomvol mooie zinnen

Deze herhalingen zorgen er echter wel voor dat Van den Dool meer mogelijkheden krijgt om de zinnen prachtig op papier te zetten. De roman zit dan ook bomvol met mooie zinnen en de ene zin is nog poëtischer dan de andere. De hoeveelheid herhalingen is wel wat veel, waardoor de vaart wat ontbreekt. Je leest echter wel voortdurend met een lach op je gezicht en dit maakt een hoop goed, ook omdat vrijwel elke zin er een is om te onthouden, zoals ‘Lieve mama, is er iets tijdelijker dan een appeltaart?’ en ‘Haar blikken van bewondering duurden korter dan de sluitertijd van mijn geheugen’.

Groeimogelijkheden

Met Achterland laat Anne van den Dool duidelijk zien dat ze veel in haar mars heeft. De roman heeft een duidelijk plot, dat ondanks het gebrek aan vaart wel erg prettig leest. Soms is de plot iets te overduidelijk, omdat de lezer veel sneller doorheeft dan Emma dat ze veel op haar moeder lijkt. Pas in het slot wordt dit ook voor Emma duidelijk: ‘Ik parafraseerde haar woorden [..], maar pleegde in feite voortdurend plagiaat op haar gedachtegoed’. Dit is iets waarin Van den Dool nog kan groeien, maar haar mooie, poëtische schrijfstijl maakt haar debuut al erg goed. Een vervolg zal zeker worden gelezen!

Tags: , , , , , , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie | No Comments »

De omwegen van Jeroen Theunissen is langdradig en onbegrijpelijk

april 20th, 2014

De omvangrijke roman De omwegen van de Vlaamse schrijver Jeroen Theunissen heeft het geschopt tot de shortlist van de Libris Literatuurprijs 2014. Volgens de jury  is de roman ‘vlijmscherp’ en worden de gebeurtenissen ‘in vliegende vaart’ beschreven. Of de jury het over hetzelfde boek heeft, is onduidelijk. Want als er iets is waar het in De omwegen aan ontbreekt, dan is het wel vaart.

De omwegen is een bijna 400 pagina’s tellende niet-chronologische familiekroniek. De drieling Johan, Joris en Jonas Goetgeluck staat centraal. Tegelijkertijd met de levensloop van de drie Jo’s en hun ouders wordt een beeld geschetst van het naoorlogse België tot en met 2014. De Jo’s hebben allemaal een eigen karakter: Johan is slim, maar lacht nooit, Jonas is sociaal en geliefd, maar kan verder niet veel en Joris is een vrijbuiter met agressieve trekjes. Zo gaan ze ook allemaal hun eigen weg.

Jo, Jo en Jo

Dat de namen van de drie jongens bijna identiek zijn, maakt het in het begin lastig om de personages te onderscheiden. Bovendien worden ze niet alleen met hun voornamen genoemd, maar ook met de bijnamen Lange Jo, Grote Jo en Kleine Jo. Hoewel dit na een tijd wel went, is dit in het begin vervelend lezen.

Naast het feit dat de hoofdpersonages moeilijk uit elkaar te houden zijn, zijn ze ook nog eens onsympathiek en niet erg realistisch. Een drieling die zowel uiterlijk als karakter in werkelijk niets op elkaar lijkt, dat is vreemd. Daarnaast maken ze, omdat ze zo verschillend zijn en allerlei rare trekjes hebben, telkens ruzie. Het is moeilijk om sympathie op te brengen voor de Jo’s.

Onbegrijpelijke zinnen

Wat het lezen daarnaast vervelend maakt, is het langdradige en onbegrijpelijke taalgebruik. Soms moet je zinnen drie keer lezen voordat je snapt wat er precies staat. Zoals ‘Niet weinig vrienden, familieleden en kennissen waren heimelijk door zijn bij momenten charmante losbandigheid eerder gefascineerd dan verontwaardigd.’  En ziet ook maar één lezer een beeld voor zich bij de beschrijving van ‘Levantijnse ogen’? Het is op zich op een interessante manier verwoord en het spreekt voor Theunissen dat hij de lezer niet onderschat, maar waarom zou je jezelf door 400 pagina’s met dit soort zinnen heen worstelen? Met dit soort taalgebruik kan het boek de lezer maar moeilijk vasthouden en leest het niet lekker weg.

Hoewel Jeroen Theunissen een enorme, veelomvattende en met maatschappelijke kwesties doorweven familiekroniek heeft geschreven, doen zowel het taalgebruik als de onsympathieke, onrealistische personages afbreuk aan wat een goed boek De omwegen had kunnen zijn.

Tags: , , , , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie, Tip | No Comments »

« Older Entries |

Volg ons

Koop bij Bol.com

Nieuwsbrief

Ja, ik ontvang graag tweewekelijks de tofste culturele uitgaanstips.